15ê Gulane Roşanê Zıwenê Kurdî Bimbarek Bo

Bi destê Celadet Elî Bedîrxano ke 1932 de alfabeya zonê kurdî nuşte û roşnvîranê kurdan ê nê demî bi alfabeya latînî kovara kurdî Hawar weşanîyaye. 15ê Gulane ya ke tede hûmara Hawarî ya verêne vejîyaye, serra 2006î ra nat zê Roşanê Zonê Kurdî yena fîrazkerdene. Kovara Hawarî ya ke heta 1943yî pêro pîya 57 hûmarî weşanîyaye de lehçeyanê kurdîyan ê kurmancî, soranî û kirmanckî de nuşteyan ca girewtbî.

Rixmo ke kurdî Tirkîya de tirkî ra tepîya zono ke zaf yeno qiseykerdene yo û wayîrê statuyêkê fermî nîyo, tarîxê Komare de vera zonê kurdî tedayan formanê cîya-cîyayan de dewam kerd.

Nê demî de seba awankerdisê aştîya komelkî û halê bêpêrodayîsî gamê muhîmî erzîyenê. Bêguman wedarnayîsê astengîyan ê verê gurênayîsê zon û lehçeyanê kurdî seba çareserîya “Persa Kurdî” û peydakerdisê aştîya komelkî hacetanê raverşîyayîs ê tewr esasîyan ra ju yo. Kanalê TRT 6 o ke wayîrê çi garantîyêkê qanûnî nêbî û 2009 de dest pê weşanê kurdî kerd û caardisanê dersanê weçîniteyan ê ke serra 2012yî de dest pêkerd, nêşîkînê waştisanê zonê dayîke yê bi mîlyonan hemwelatîyanê kurdan peyda bikerê. Serra 2025î de mabênê 15.000 mamosteyanê ke ameyî tayînkerdene de seba zonê kurdî têyna 6 mamosteyî ameyî tayînkerdene. No tayînkerdis duştê raştîye der o û musneno ke asta fermî de seba perwerdeyê bi zonê dayîke çi plankerdis çin o. Seba perwerdeyê bi zonê dayîke gerek serûberkerdisê qanûnî bivirazîyê, meseleyê zê amadekerdisê materyal û mufredatê perwerdeyî gerek zaf rew bêrê nîqaskerdene.

Heqê zonî, belgeyanê heqanê mordeman ê mîyanneteweyîyan ê cîya-cîyayan de kî yenê seveknayene. Belgeyê mîyanneteweyî yê zê “Weşananê Radyo û Televîzyonî de Gurênayîsê Zonanê Kêmneteweyîyan Ser o Rêber”, “Heqanê Zonî yê Kêmneteweyîyanê Neteweyîyan Ser o Pêşnîyazê Osloyî”, “Heqanê Perwerdeyî yê Kêmneteweyîyanê Neteweyîyan Ser o Pêşnîyazê Laheyî” ke hetê   Peymana Heqanê Domanan a BM’yî, Perwerde de Vera Cîyakerîye Peymana UNESCO’yî û Tirkîya kî tede Rêxistina Hemkarîye û Asayîşî ya Ewropa (AGÎT) ra seba ke dewletê eleqedarî dest bidê ci, yenê pêşnîyazkerdene, belgeyê ke standartanê ke heqanê zonî ser o komelo mîyanneteweyî dest bido ci dîyar kenê yê.

Ma yo seba ke her kes hetê nîjad, renk, cinsîyet, zon, îtîqat, etnîsîte û kokê komelkî ra raştê cîyakerîye nêro, heq û azadîyanê mordemî yê tewr esasîyan ra bi şeklêko têduşt feydedar bibo mucadele bikerê û pêro zonan rê azadîye waştene rê dewam bikerê.

Ma zê seveknayoxê heqanê mordemî, endam û îdarekarê xo Vedat Aydino ke heyetê pêroyî yê komela ma de zonê dayîka xo de seba ke kurdî qisey kerd, ame girewtene û bado kî ame qetilkerdene Roşanê Zowenê Kurdî de bi rêzdarî yad kenîme.

Komela Heqanê Mordeman
---------------------------------------

Daxuyaniya bi Minasebeta Roja Zimanê Kurdî

Îro em wekî Komeleya Mafên Mirovan Roja Zimanê Kurdî pîroz dikin û careke din balê dikişînin ser girîngiya parastin, pêşxistin û azadkirina zimanê Kurdî.

Ziman ne tenê amûreke ragihandinê ye; ziman bîr, dîrok, çand û hebûna gelan e. Her gelek bi zimanê xwe dîroka xwe diparêze û nasnameya xwe digihîne nifşên nû. Ji ber vê yekê mafê zimanê dayikê mafekî bingehîn ê mirovî ye û divê bê şert û merc were parastin.

Zimanê Kurdî li Tirkiyeyê salên dirêj bi polîtîkayên înkar û asîmîlasyonê re rû bi rû maye. Di vê çarçoveyê de bi hezaran navên dîrokî yên gund, bajar û deverên Kurdistanê hatin guhertin. Ev hewildan ne tenê guhertina navan, di heman demê de hewildana jêbirina bîra civakî û mîrasa çandî ye. Îro vegerandina van navên dîrokî, daxwazeke bingehîn a ji bo adalet, rûmet û nasîna hebûna gelan e.

Her çend îro şert guhertine jî, Kurdî hîn jî di gelek qadên jiyanê de rastî astengiyan tê. Neqebûlkirina perwerdehiya bi zimanê dayikê, sînordarkirina karûbarên giştî yên bi Kurdî û zextên li ser saziyên çandî, binpêkirina mafên bingehîn in.

Wekî Komeleya Mafên Mirovan em daxwaz dikin ku:

* *Mafê perwerdehiya bi zimanê dayikê** were nasîn.

* Kurdî di hemû qadên jiyana giştî de wekî **zimanekî fermî** were qebûlkirin û qanûnên pêwîst werin derxistin.

* Hemû astengiyên li pêşiya zimanê Kurdî werin rakirin.

* Navên dîrokî yên gund, bajar û deveran werin vegerandin.

* Polîtîkayên înkar û asîmîlasyonê bi dawî bibin.

Civakeke demokratîk tenê bi nasîna pirçandî û wekhevkirina mafan dikare were avakirin. Parastina zimanê Kurdî, parastina bîr û çanda civakê ye.

Bi vê hestê, em Roja Zimanê Kurdî pîroz dikin û bang li hemû civakê dikin ku ji bo mafê zimanê dayikê û mîrasa çandî dengê xwe bilind bikin.

Bijî zimanê Kurdî!

Komeleya Mafên Mirovan
---------------------------------------

15 Mayıs Kürt Dil Bayramı Kutlu Olsun!

Anadili hakları insan haklarıdır. Barışın dili anadilidir.

1932 yılında Kürt dilinin alfabesini yazan Celadet Bedirxan ve dönemin Kürt aydınları tarafından Latin alfabesiyle çıkarılan Kürtçe dergi Hawar’ın ilk sayısının yayımlandığı 15 Mayıs tarihi, 2006 yılından beri Kürt Dil Bayramı olarak kutlanmaktadır. Toplam 57 sayı yayımlanan Hawar dergisi, Kürtçenin Kurmanci, Sorani ve Kırmancki lehçelerinde yazılar barındırarak Kürt aydınlanmasının temel taşlarından biri olmuştur.

Türkiye’de Türkçeden sonra en yaygın konuşulan dil Kürtçe olmasına rağmen resmi bir statüsünün olmaması ve Kürt diline yönelik baskılar Cumhuriyet tarihi boyunca çeşitli biçimlerde devam etmiştir. Mezopotamya’nın en kadim dillerinden biri olan Kürtçe, ulus devletlerin tekçi ve ayrımcı politikaları nedeniyle uzun yıllar baskı altında bırakılmış, milyonlarca insan anadili hakkından mahrum edilmiştir. Anadili hakkının tanınmaması bugün de toplumsal ihtilafların önemli nedenlerinden biri olmaya devam etmektedir. Kürt meselesinin demokratik çözümü ve toplumsal barışın kalıcı olarak sağlanmasının en temel ilerleme aracı, Kürt dili ve lehçelerinin kullanımı ile anadilinde eğitim önündeki tüm engellerin koşulsuz şartsız kaldırılması ve bu hakların anayasal güvence altına alınmasıdır.

Yasal hiçbir güvencesi olmadan başlatılan seçmeli ders uygulamaları, milyonlarca Kürt yurttaşın anadil talebini karşılamaktan oldukça uzaktır. Güncel veriler bu yetersizliği açıkça ortaya koymaktadır: Bugün yaklaşık 60 bin öğrenci Kürtçe seçmeli dersini talep ederken, tüm Türkiye’de yalnızca 157 kadrolu Kürtçe öğretmeni görev yapmaktadır. Üniversitelerden mezun 847 öğretmen adayı atanmayı beklerken, geçtiğimiz yıl sadece 6 öğretmenin atanmış olması, anadil hakkına yönelik resmi politikaların samimiyetten uzak olduğunu kanıtlamaktadır. Eğitim biliminin temel bir ilkesi olan “çocuğun kendi anadilinde eğitim görme hakkı” pedagojik bir zorunluluktur ve derhal hayata geçirilmelidir.

Toplumsal barış, ancak evrensel insan haklarının ve demokratik değerlerin eksiksiz bir şekilde hayata geçirilmesiyle mümkündür. Anadilinde eğitim; coğrafi veya siyasi sınırlardan bağımsız olarak, her bireyin devredilemez en temel insan hakkıdır. Suriye/Rojava’da yaşayan Kürt halkının mücadeleyle kazandığı eğitim hakkının tanınması ile Türkiye’de demokratik toplum sürecinin ilerletilmesi birbiriyle bağlantılıdır. Anadilde eğitim hakkının güvence altına alınmaması yalnızca Kürt halkı için değil, tüm Ortadoğu halkının bir arada yaşaması için ciddi bir risk taşımaktadır.Bu bağlamda, komşu coğrafyalar başta olmak üzere Ortadoğu genelinde yaşayan Kürt halkının anadil ve eğitim haklarına erişiminin güvence altına alınması, bölgesel barışın ve Türkiye’deki demokratikleşme sürecinin ayrılmaz bir parçasıdır. Diller; halkların hafızasını, kültürünü ve ortak yaşamını taşıyan temel değerlerdir. Anadili, halkların kimliğinin en güçlü ifadesidir. Bu nedenle dil özgürlüğü yalnızca kültürel değil, aynı zamanda eşit ve demokratik yaşam ve siyasal katılım hakkının da temelidir.

Dil hakları, çeşitli uluslararası insan hakları belgelerinde de korunan bir haktır. BM Çocuk Hakları Sözleşmesi, UNESCO Eğitimde Ayrımcılığa Karşı Sözleşme ve Türkiye’nin de içinde yer aldığı Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) belgeleri, anadil hakkının standartlarını belirlemiştir. Bu uluslararası sözleşmelerin gereği yerine getirilmeli, yargıdan eğitime, sağlıktan sanata kadar kamusal yaşamın her alanında Kürtçe üzerindeki kısıtlamalara son verilmelidir.

Irk, renk, cinsiyet, dil, din, etnik veya toplumsal köken vd. herhangi bir temelde ayrımcılığa uğramadan herkesin en temel insan hak ve özgürlüklerinden eşitçe yararlanabilmesi için mücadele etmeye ve bütün dillere özgürlük istemeye devam edeceğiz.

İnsan hakları savunucuları olarak, derneğimizin genel kurulunda kendi anadilinde, Kürtçe konuşma yaptığı için tutuklanıp yargılanan, daha sonra da katledilen üye ve yöneticimiz Vedat Aydın’ı Kürt Dil Bayramı’nda saygıyla anıyoruz.

Bizler insan hakları savunucuları olarak, herkesin kendi anadilini özgürce kullanma, kendi anadilinde eğitim görme hakkına sahip olması gerektiğini savunuyor ve bu konudaki engellemelerin karşısında durduğumuzu bir kez daha ifade ederek Kürt dil bayramını kutluyoruz.

Barışın dili anadilidir. İHD olarak barışa giden yolda anadilini savunmaya devam edeceğiz.

İnsan Hakları Derneği