Alamaniya ke Poloniya gurete bine bandıra xo, Cenge Dülerünê 2in vejiya tarıxe a roze, Payiza Virene 1ine bi. Dina sere de kam ki qarşiyê cenk vejino, her sere a roze anaro xo vir.
BM de, Zumustanavirene 19 de 2016 de Bildiriya Haqa Haştiyê qewul kerde, ilan kerde, mılete ke azayê BM yê dinura vake ke; haqa haştiyê, haqa isoniya, xo vira mêkerê. Oncia, BM Konseya Haqa İsonu de Omnonovıren 22 2017 de qarar guret vake ke; mılete azau piero haqa haşiye de poşt bide cı.
Sara 2025 de Roza Haştiyê Dina ke ewru kemê bımbarek, serê dine de ceng u cor, qal u qırr devam kono. Virende İsrailu qırr kerdena Filistunu devam kenê. Dinade na mesela en Jede ame qesey kerdene. Niyra tipia ki, Rusya Ukrania işgal kerd, Sudan de, Myanmar de, Burkina Faso de, Mali de, Libya de ceng u cor devam kerd. Werte na ceng u cor de xele qulo bêguna ame kıstenê. Vırende haqa waşiya isan werte ra dariyê we, pecu ki haqsıziyen Jediyê. Ağayê dina dulgeru, emnperyalê dina riye dina de haştiye nêwazenê, fel u niyete ninu riye dina de haştiyê nêverdano.
Vırende qırr kerdena İsrail u Filistinu, qeydeyi miletu dulgeru cêno binê lıngınê xo. Oncia İsrail ki dave Filistin ro, nêverdana ke sarê Filistin re qatığ şero, isonê uzay vêsaniyê ra mıreno, sevevê xo İsrailo. İsrail ki dave Gazze ro, domoni yenê kıstenê, na hal en jede riyê dina kamo ke haqa ison re vervekiyen keno dine re gıran yeno. İsrail ki sarê Filistin qırr keno, dülgere dina vengê xo nêvezenê, no ki qewul nêbeno.
Weşiya coğrafia made saru ra nat dewelete mesela Kırmancu, teyna eve ceku arde huri, na caku ra sevev ki mileti zofi dez u çiley onti. Dewleta Tirki ezel ra nati qal u qırr ra bınge quret. Kam ki haqa xo waste eve zopu-çuyu cav da cı. Tırkiya de zofi kes mesela haştiyê arde mayda, wast ke na mesela raa demokrasi de hal bo. Ewro sılayıya servere PKK Abdullah Öcalan ra, Kırmance ki deste xode çeki estê, çekunê xo caverde, mesela Kırmancu eve haştiyê rast bo. Maê ke haqa isonu ave cêmê, mara gore ki na mesela zof mühima. Çeki ki vêsnay, qal u qırr ki werte ra vejiya omude haştiyê jedino. Maê ke haqa isonu ra vervekiyen kemê, mara gore ki na mesela jede mühima.
Na maven de ma ki zonema ke mesela Rojava, iyê ke Rojova da bene, na mesela serde tesire xo jedero, maki je her keşi zonemê. Dewleta Tirki raşt ki haştiyê wezeno, sarê Rojavayi, sarê Suriyeyi eve zare hirayeni biaro teara. Nae ra gore politikau rest kero, poşt bıdı cı. Her waxt zonê tehditi vırenia haştiyê de maneo, ma hêni fam kemê.
Mavene na haştiyê de komisiyone ke mecliste ardo meyda, gurinaise komisyeni, qanunê ki mesliste vijinê yi ki mühimê. Mesela Kırmanciyê, raa demekrasi ra, raa haştiyê ra qal u qırr werte ra raurjiyo servo na raa komisyon ardo meyda, na komisyonde ke Maunê Haştiyê nêverda zonê xode qesey bıkerê, no kemiyê ano meyda. Oncia wezeme ke her heti ra her keşira tam gesey bıkero, ninu xo vira mekero. Quralo ke hate BM ra qewul biyo, “Silahsızlanma ve Geçiş Dönemi Adaleti” niy ra gora mekanizma ronino.
Na roza Payizavıren 1in de oncia vamê ke, weşiya cağrafia made, vıreniya qesey kerdene de, vireniya serbestiyen de, vireniya têara ameyen de maney xona devam kene. İsone ma xona serva fıkrê xo gınenê zarê, xeyle saru zare de manenê, xeyle mapusi este ke teyna serva fıkre xo zare dere. Saru ra nat mesela kroniki juyê ki mapusiye ke zare derê nêweşiyê nêvardanê tever. Dewleta Tirki na nêweşiyê ki zare derê hale dinu teyna “Adli Tıp Kurumu” re ca verdo, etiğe na kurul ki rest niyo. Mapusê nêweşi hale rınd de niê, taê zare de mırenê.
Oncia Konseyê Avrupa, “İsqatanbul Sözleşmesi” ra imza xo peyser onta, müdafai LGBT+ u zonê nefreti zof qısawete dana.
Eke wezenê mavenê haştiyê rast şero, isonu red bı verde qesey bıkero. Na sevev ra isono ke serva saiyaset zare dero yino tever raverde. Qanune “Terörle Mücadele” werte ra daweriyo, vere têara ameyen de maney estê werte ra dawariyê, nêweşiyê ke zere dere taliye bıvê, qararê AİHM, qararê AYM biarê huri, “Avrupa Konseyi İstanbul Sözleşmesi” peyser şere cı, qanun u qurelê ke Dewlata Tirki ve dulgeru imza kerde yinu nêmezet biaro hurindiyê.
Ni westena ma haştiyê ra giredaiyiyê, serbestiya vatenê, azadiya têara amayenê nêbi, haştiyê nêna meyda. Na Sevev ra maê ke haqa isonu ra verveyiyen kemê, vengu berz ra vamê ke, ma haştiyê wazemê. Zoro ke do qomi, thêgci, ırkci, mıletci, qomo ke tomete bındero, potika henenu bıqediyo, zonê nefreti nêvejiyo. Veng damê iradaya siyaseti haqa ison ra bınge bıcêro, politikaya haştiyêra biero meyda.
Wa biciviyo haştiye.
Komeleya Heqane Mordeman
