Anadili hakları insan haklarıdır. Barışın dili anadilidir.
1932 yılında Kürt dilinin alfabesini yazan Celadet Bedirxan ve dönemin Kürt aydınları tarafından Latin alfabesiyle çıkarılan Kürtçe dergi Hawar’ın ilk sayısının yayımlandığı 15 Mayıs tarihi, 2006 yılından beri Kürt Dil Bayramı olarak kutlanmaktadır. Toplam 57 sayı yayımlanan Hawar dergisi, Kürtçenin Kurmanci, Sorani ve Kırmancki lehçelerinde yazılar barındırarak Kürt aydınlanmasının temel taşlarından biri olmuştur.
Türkiye’de Türkçeden sonra en yaygın konuşulan dil Kürtçe olmasına rağmen resmi bir statüsünün olmaması ve Kürt diline yönelik baskılar Cumhuriyet tarihi boyunca çeşitli biçimlerde devam etmiştir. Mezopotamya’nın en kadim dillerinden biri olan Kürtçe, ulus devletlerin tekçi ve ayrımcı politikaları nedeniyle uzun yıllar baskı altında bırakılmış, milyonlarca insan anadili hakkından mahrum edilmiştir. Anadili hakkının tanınmaması bugün de toplumsal ihtilafların önemli nedenlerinden biri olmaya devam etmektedir. Kürt meselesinin demokratik çözümü ve toplumsal barışın kalıcı olarak sağlanmasının en temel ilerleme aracı, Kürt dili ve lehçelerinin kullanımı ile anadilinde eğitim önündeki tüm engellerin koşulsuz şartsız kaldırılması ve bu hakların anayasal güvence altına alınmasıdır.
Yasal hiçbir güvencesi olmadan başlatılan seçmeli ders uygulamaları, milyonlarca Kürt yurttaşın anadil talebini karşılamaktan oldukça uzaktır. Güncel veriler bu yetersizliği açıkça ortaya koymaktadır: Bugün yaklaşık 60 bin öğrenci Kürtçe seçmeli dersini talep ederken, tüm Türkiye’de yalnızca 157 kadrolu Kürtçe öğretmeni görev yapmaktadır. Üniversitelerden mezun 847 öğretmen adayı atanmayı beklerken, geçtiğimiz yıl sadece 6 öğretmenin atanmış olması, anadil hakkına yönelik resmi politikaların samimiyetten uzak olduğunu kanıtlamaktadır. Eğitim biliminin temel bir ilkesi olan “çocuğun kendi anadilinde eğitim görme hakkı” pedagojik bir zorunluluktur ve derhal hayata geçirilmelidir.
Toplumsal barış, ancak evrensel insan haklarının ve demokratik değerlerin eksiksiz bir şekilde hayata geçirilmesiyle mümkündür. Anadilinde eğitim; coğrafi veya siyasi sınırlardan bağımsız olarak, her bireyin devredilemez en temel insan hakkıdır. Suriye/Rojava’da yaşayan Kürt halkının mücadeleyle kazandığı eğitim hakkının tanınması ile Türkiye’de demokratik toplum sürecinin ilerletilmesi birbiriyle bağlantılıdır. Anadilde eğitim hakkının güvence altına alınmaması yalnızca Kürt halkı için değil, tüm Ortadoğu halkının bir arada yaşaması için ciddi bir risk taşımaktadır.Bu bağlamda, komşu coğrafyalar başta olmak üzere Ortadoğu genelinde yaşayan Kürt halkının anadil ve eğitim haklarına erişiminin güvence altına alınması, bölgesel barışın ve Türkiye’deki demokratikleşme sürecinin ayrılmaz bir parçasıdır. Diller; halkların hafızasını, kültürünü ve ortak yaşamını taşıyan temel değerlerdir. Anadili, halkların kimliğinin en güçlü ifadesidir. Bu nedenle dil özgürlüğü yalnızca kültürel değil, aynı zamanda eşit ve demokratik yaşam ve siyasal katılım hakkının da temelidir.
Dil hakları, çeşitli uluslararası insan hakları belgelerinde de korunan bir haktır. BM Çocuk Hakları Sözleşmesi, UNESCO Eğitimde Ayrımcılığa Karşı Sözleşme ve Türkiye’nin de içinde yer aldığı Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) belgeleri, anadil hakkının standartlarını belirlemiştir. Bu uluslararası sözleşmelerin gereği yerine getirilmeli, yargıdan eğitime, sağlıktan sanata kadar kamusal yaşamın her alanında Kürtçe üzerindeki kısıtlamalara son verilmelidir.
Irk, renk, cinsiyet, dil, din, etnik veya toplumsal köken vd. herhangi bir temelde ayrımcılığa uğramadan herkesin en temel insan hak ve özgürlüklerinden eşitçe yararlanabilmesi için mücadele etmeye ve bütün dillere özgürlük istemeye devam edeceğiz.
İnsan hakları savunucuları olarak, derneğimizin genel kurulunda kendi anadilinde, Kürtçe konuşma yaptığı için tutuklanıp yargılanan, daha sonra da katledilen üye ve yöneticimiz Vedat Aydın’ı Kürt Dil Bayramı’nda saygıyla anıyoruz.
Bizler insan hakları savunucuları olarak, herkesin kendi anadilini özgürce kullanma, kendi anadilinde eğitim görme hakkına sahip olması gerektiğini savunuyor ve bu konudaki engellemelerin karşısında durduğumuzu bir kez daha ifade ederek Kürt dil bayramını kutluyoruz.
Barışın dili anadilidir. İHD olarak barışa giden yolda anadilini savunmaya devam edeceğiz.
İnsan Hakları Derneği
